Grafik Tasarım dergisi Sayı: 32, Eylül - Ekim 2009 Röportajı yapan: Turan Asan

- Leke oyunlarını illüstrasyon font tasarımı fikrinden yola çıkarak tasarlandığını ifade ederek, teknik olarakta siyah beyaz olmak zorundaydı diyorsunuz.
Oysa çalışmalarınız ilk yaratılış amacından saparak sergi salonlarında serginen eserler haline geldi. Bu çalışmalarınızda teknik yada renk olarak deneysel bir takım çalışmalarınız oldu mu ? olacak mı?


İllüstrasyon font olarak baktığınızda yapılanlar siyah-beyaz ve çok yalın olmak zorundaydı. Bu da lekelerin ve yaptıklarımın daha da yalın olmasına neden oldu. İlk başta, tasarıma dönüştüklerinde ya da kullanıldıklarında daha sonra renklendirebileceğimi düşünerek siyah beyaz yapıyordum. Zaten vektörel ortamda biçimlendiriyordum. Devamında da leke dengesini daha iyi kontrol edebildiğim için siyah beyaz yapmayı sürdürdüm.
Tasarımı yaparken açık-koyu dengesini iyi kurarsanız, büyütüldüklerinde de küçültüldüklerinde de etkisini yitirmez, hatta renklendirdiğinizde de değerinden kaybetmez. Aslında renkli işleri de iyi yapan altındaki açık koyu dengesidir. İyi çözülmüş bir lekenin rengi de kaldırabileceğini düşünüyorum.
Yeni hazırladığım sergide renkler de giriyor. Ama daha çok zemin alanlarda kullanmayı düşünüyorum. Daha absürd figür ve görüntüler yer alacak. Yazısız ve sözsüz olacak. Bu sebeple yaptığım işlere renk girme ihtiyacı duydum.
Zaten serginin fikrini/konseptini bulup üzerine düşünerek oluşturduğum projeler var. Çalıştıkça ilginç yerlere sürüklüyor. Uygun sergi salonu bulma sıkıntılarını aşabilirsem sergileyebileceğim birçok işim var.


- Eserlerinizde hem üslup hemde teknik açıdan evrensel bir dile sahip olduğunu görüyoruz. Leke Oyunlarını yurt dışında sergileme veya değerlendirme gibi çalışmalarınız var mı?


Bunu söylüyorlar. Ama henüz işlerimi bu ülkede yeteri kadar gösteremedim.
Sergilediğim işler birkaç aydır bir "stok" sitesinden indiriliyor. Yerel olan esprileri ayıklayarak yüklemiştim. Bizde hangileri beğeniliyorsa dünyanın her yerinde beğenilen işlerimin de aynısı olduğunu izliyorum.


- Leke Oyunları web sitesinde çalışmalarınız için "figürler ve formlarda ayrıntı olmaması basitçe çözülmüş olmaları, yalın oluşları, siyah-beyaz olması ve basit çoğaltma tekniklerinin kullanılması onları güçlü kılar" tanımlamanız var.
Bütün bu tanımlar grafik sanatları için de geçerli mi? Grafik ürünleri yalın olmak zorunda mı?


Bir kere böyle tanımlamamın nedeni, göz ucuyla bile algılanabiliyor olmaları ve her çeşit ilkel çoğaltma tekniğine uygun olmalarından kaynaklanıyor. Zaten ben istediğim için böyleler.
Grafik sanatlar deyince neyi kastettiğinizi bilmiyorum ama birşey anlatmak ve iletmek istiyorsanız bu geçerlidir tabii ki. Ancak bir çok akım ve görüşlere göre farklı da tanımlanabilir bu. Çünkü teknolojiden ve çeşitli akımlardan çabuk etkilenen bir alan grafik. Yeni ortaya çıkan anlayışları önce grafik işlerde görüyorsunuz. Ayrıca ayrıntı olmaması yalınlık anlamı taşımıyor. Nasıl ki ayrıntı çokluğunun görsel zenginlik olmadığı gibi.


- Sanatçının entellektüel birikimi kreatif yetenekleri arttıkça grafik ürünlerde daha minimalis yaklaşımlar sergilemektedirler. Bu görüşe katılıyor musunuz? Sizce nedeni ne olabilir? Sizin işlenizide bu yaklaşım var mı?


Bir kere her grafik ürün ortaya koyanın sanatçı olduğunu düşünmüyorum. Minimalist yaklaşımla kastettiğiniz, her işteki ustalaşmanın getirdiği gereksiz hareketlerden uzaklaşmış olmaksa evet. Birikim ve deneyim arttıkça daha doğrudan ve daha kararlı, koyduğunuz her renk ve çizgi daha gerektiği gibidir. Adı üstünde ustalıktır. Ustalaştıkça gereksiz numaralara ihtiyaç duymazsınız.

Benim kuşağım minimalist bir grafik eğitiminden geçti. Ben de öyle yaklaşıyorum. Ama yaptığım bu lekelerle daha ileri gittiğimi düşünüyorum. Hatta gitgide patates baskıya benzer işlere dönüştürerek espriyi daha çok öne çıkartmak ve daha etkili kılmak istediğim oluyor. Mümkün olsa da boyama için iskele kurup, boyamaktan vazgeçerek derdimi anlatabilsem. Bir yandan çeşitli grafik akım ve yaklaşımla yapılmış işlere tanık oluyorum. Bazılarından etkilendiklerim oluyor ve yaptığım işlerin zeminleri, renkleri ve biçimleri ile oynamayı düşünüyorum. Bir yandan da bunu öne çıkartan çalışmalar yapmak istiyorum. Herhalde yaratma sürecinin çelişkileri bunlar olsa gerek.


- Grafikte yaratıcılığı nasıl değerlendiriyorsunuz ?


Grafik çok geniş bir alan. Birçok şeyle etkileşim halinde bir disiplin. Ama hayatı, sanatı, iletişimi etkileyen de bir dil aynı zamanda. İş böyle olunca grafikle uğraşırken beslendiğiniz kaynakları da doğal olarak çeşitlemeniz gerekiyor. Ben, kendi ifade alanlarını yaratarak bu kaynaklara kolay ulaşılabilineceğine inanıyorum. Örneğin bir dönem çalıştığım kolaj birikimi ve deneyimi, yine bir dönem yaptığım kitap kapaklarının çıkış kaynağı oldu. Grafikçi, yaptığı işin farkında olarak yapmalı. Teknik düzeyde kalmamanın yolu bu herhalde.


- Serbest Grafiğin, grafik dünyasına nasıl bir etkisi var? Bunun önünün dünyada ve Türkiyede yeterince açık olduğuna inanıyormusunuz?


Tanıtım, reklam, tasarım gibi alanlar grafik dilden yararlanarak, anlatım çözümleri üretmeleri bir yana, görsel sanatların tümünde yer alıyor. Reklam grafiği, basın grafiği, bilgisayar grafiği, yazı grafiği, grafik resim vs. gibi sayabileceğimiz alanların tümünde ortak bir dil var. Bu da grafik. Grafik dil diğer sanatlardan ve teknolojik gelişmelerden serbest işlerden besleniyor, gelişiyor. Dünyaya baktığımızda, Japon grafiği, Fransız grafiği, Amerikan grafiği gibi tanımların olması, kendi kültürel birikimlerinin grafik işlerinde etkili olmasından kaynaklandığını gösteriyor. Tek tek dünya grafikçilerinin işlerindeki tutarlılığın, yine geçmiş grafik birikimlerinin yanısıra diğer sanatlarla da ilgili olmalarıyla açıklanabilir.
Grafik tasarımın her alanında üretilen işlerin, serbest çalışmaların önünü açarak önem kazanacağı düşüncesi, bu alanda da üretim yapma arzusu yarattı. Böylelikle kendimize ait alanlarda üretilen işlerin, daha özgün tasarımlar yapmanın kapılarını açacağını ve bu topraklardan çıkan grafik anlayışın doğacağını düşündürüyor.


- Grafik dünyasında yarattığınız hangi tarz işler sizi mutlu eder?
Serbest grafik eserleri mi?
Yoksa reklam işleri mi?
Ayrıca serbest grafik ile reklam grafği arasında farkı bize biraz açar mısınız hangi çalışmalar serbet grafik hangileri reklam grafiği ürünleridir.
Yine bir önceki soruyla bağlantılı olarak "tasarım" sanatın bizat kendisi midir? Grafik işler ne zaman sanata dönüşür?


Doğrudan kendisi "ürün" olan grafik işlere karşı ilgim var. Pazara sunulan yüzlerce ürünün tanıtımları grafik tasarımla görselleşirken, farklı etkilerde çeşitli grafik tasarım işleri ortaya çıkıyor. Grafiğin tasarım yanı bir yana, "kendisi ürün olan grafik işler " boyutu var.
Broşür tasarlama, katalog oluşturma, afiş yapma, amblem ve logo biçimlendirme ve ilan hazırlama vb. gibi tasarım işlerinin içeriğini, tanıtılması istenen ürünler oluşturuyor. Kendisi ürün olarak pazarda yer alan grafik çalışmalar, grafikçinin düşünsel ve düşsel yaratım alanına ait üretimi içeriyor. Grafiğe konu olan, grafikçinin kendisi oluyor. Grafiğin tüm alanlarıyla uğraşırken yaratıcı grafiğe ihtiyaç duyuyor ve ondan çok keyif alıyorum. Grafiğin, kendi ürününü kendisinin yarattığı alanda gelişmesi ile, grafik tasarıma da etki edeceğine inanıyorum.Sizin burada kastettiğiniz serbest grafik ile grafik tasarım arasındaki fark herhalde. Çeşitli haber ve ilanlarda "Grafik tasarım sanatı" "Serbest grafik tasarım sergisi" "Tasarım sanatçısı" vb. farklı kavramların yanyana kullanılmasının bir kargaşa olduğunu düşünüyorum.

Grafiğin her alanında birşeyler üreten biri olarak, kendimce şöyle formüle ettim:
- Grafik bir dildir. Özgün işlerden, tasarıma kadar geniş bir alanı içerir.

-Ürün anlatımını ete-kemiğe büründüren grafik, aynı zamanda doğrudan kendisi ürün olan işleri de yaratır.

- Broşür, katalog, afiş vs. tek tek işler, aslında yaratılan bütünün parçalarıdır.

- Grafik bütünü çözer. Hikayesini kurar.

- Tasarım sanattan yararlanır. Sanat değildir. Grafik kişisel ifade alanlarında sanata dönüşür.

- Grafik sanat yanıyla, diğer sanatlarla etkileşir ve etkiler.

- Grafik tasarım ve grafik sanatı ayrı kulvarlarda koşarlar, aynı dili kullanırlar.


- Reklam dünyasında mizah yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Buna rağmen esprili illustrasyonların basılı medyada fazla kullanılmadığını görüyoruz, sizce reklamlarda mizah olgusu neden kullanılır? Aynı zamanda basılı reklamlarda neden esprili illustrasyonlar az kullanılmaktadır.


Espri anlatımın en çarpıcı ve en doğrudan yolu. Reklam dünyası da bu etkiyi kullanıyor. Çünkü esprinin gözucuyla bile olsa bakışı yakalama, saniyeler içinde derdini anlatma gücü var. Ama bazı reklamlardaki esprilerin, espri mantığını tanımayan kişilerin yapıp, onu anlayamayan müşterinin onayından geçtiğini düşünüyorum. Belki de bu yaklaşım hedef kitlesine uygun düşüyordur. Onu bilemem. Çünkü esprinin kültürel ve sosyal düzeyle doğrudan ilişkisi var ama bir de espri bulma yöntemleri var. Ben esprinin düzeyine değil bu yöntemlere bakıp onu arıyorum.
Reklamlarda esprili illüstrasyonlar ve karikatür gibi çizimler az kullanılıyor olabilir. Fotoğraf ve kolajlarda çok kullanıldığı gibi tipoğrafiyle oynayarak da espriler yapılıyor. Espri iletişimin en kestirme yolu.

Keşke bir yanıyla grafikçiler kişisel ifade alanlarına yoğunlaşıp deneysel bir üretim çeşitliliği yaratmış olsalar. Reklamcılara karikatürcüler ve karikatürler dışında kullanabilecekleri malzemeler çıkmış olsa.


- Kişiye özel kitap projenizden bahsedebilir misiniz?


İlkine 2001 de başlamıştık. Dışarda örnekleri olan bir projeydi. Bunu yeniden tasarımlayıp geliştirdik. Kitap resimlemeleri ve genel tasarımları üzerinde çalıştım. İkincisi ise benim de kurucusu olduğum tasarım şirketinin projelerinden biriydi. Kitapları ben yazdım. Onları resimleyip projenin tüm tasarımlarını yaptım. Amacım iyi tasarlanmış, özenle resimlenmiş çocuk kitaplar yapmaktı. İş yanlış kişilerle yürümedi. Çocuk kitapları işinin çok ciddiye alınmadığını düşünüyorum. Tasarımcılara ve çizere yeteri kadar önem verilmeyen bir alan olarak görüyorum.


- Yeni projeleriniz var mı?


Projeler var tabii. Uğraştığım illüstrasyon ve tasarım işleri dışında, yeni bir sergi için çalışıyorum. Hatta onun da arkasından gelecek sergiye iş biriktiriyorum. Ayrıca sadece pazar günleri linolyum baski ile uğraşıyorum. 2003'ten beri sürüyor. Projeler bana yeni işler kazandırırken, yeni hedefleri de beraberinde getiriyor. Projeler, hem işin kendisini yaratıp, hem de grafik tasarımını çözmek ve bütünü kotarmanın hazzını verirken, grafikle ilgili perspektifi daha da genişletmeme neden oluyor. Bu geniş perspektif yeni ve farklı bir üretimin kapısını aralıyor. Tasarımla sınırlı kalmadan dil olarak sınırlarını zorlayan, en geniş alanda üretimi hedefleyen grafik anlayış, projeleri çoğaltmakla mümkün ancak. Projeleri besleyenin ise serbest işler olduğunu düşünüyorum.